امّا چه حوادثى در اين جا روى داد كه آدم متوجّه اشتباه خود گرديد و انگشت حسرت و ندامت به دندان گزيد ؟ امام ( ع ) در اين جا به اجمال ، برگزار فرموده ، ولى قرآن مجيد شرح آن را در سوره‌هاى مختلف بيان كرده است : آنها هنگامى كه تسليم وسوسه‌هاى شيطان شدند و از درخت ممنوع خوردند ، چيزى نگذشت كه لباسهاى بهشتى از اندامشان فرو ريخت و اعضايى كه مىبايست پوشيده بماند آشكار شد و در برابر فرشتگان شرمنده شدند و از اين بالاتر آن كه : به آنها دستور داده شد هر چه زودتر از بهشت خارج شوند كه اين است كيفر كسانى كه فرمان الهى را رها كنند و تسليم وسوسه‌هاى شيطانى شوند ، شخصيت و حيثيتشان پايمال مىگردد و از بهشت بيرون رانده مىشوند . « اين جا بود كه . آدم بر عكس شيطان كه لجاجت بر ادامهء خطا و گناه داشت فورا در مقام جبران بر آمد و چون به سوى خداوند گام برداشته بود دست لطف الهى به كمكش شتافت و كلمات رحمتش را به او القا كرد و وعدهء بازگشت به بهشتش را به او داد » ( ثمّ بسط اللّه سبحانه له فى توبته و لقّاه كلمة رحمته و وعده المردّ الى جنّته ) . « 1 » ولى به هر حال ، قبولى اين توبه سبب بقاى آدم در بهشت نشد چرا كه ديگر دليلى براى ادامهء بقاى او در بهشت وجود نداشت ، آنچه را بايد در آنجا فرا گيرد ، فرا گرفت و آنچه را بايد تجربه كند ، تجربه كرد . به همين دليل خدا او را به سراى آزمايش ( دنيا ) و جايگاه توالد و تناسل فرو فرستاد ( و اهبطه الى دار البليّة و تناسل

--> ( 1 ) در اين كه ضمير « جنّته » به خداوند باز مىگردد يا به آدم ، گفتگوست . اگر به آدم باز گردد ظاهرش اين است كه به همان بهشتى كه آدم ، قبلا در آن بود ، بر مىگردد و اگر به خداوند باز گردد ، لزومى ندارد كه همان بهشت باشد و مىتواند بهشت آدم ، بهشت دنيا باشد و بهشتى كه بعدا به آن باز مىگردد ، بهشت آخرت و جنة الخلد ، ولى ظاهر اين است كه ضمير به خداوند باز مىگردد ، ( به قرينهء ضمير « توبته » و « رحمته » ) هر چند كلمهء « مردّ » ظاهرش بازگشت به همان بهشت است ، ولى بازگشت به مطلق بهشت يا به تعبير ديگر ، نوع بهشت نيز با كلمهء « مردّ » ناسازگار نيست .